Wet DBA en de Fractional CMO: Wat Moet je Weten als Opdrachtgever?

De meeste informatie over de Wet DBA is geschreven voor de opdrachtnemer. Maar het risico ligt bij jou als opdrachtgever.

Als je overweegt een fractional CMO in te huren, stuit je vroeg of laat op de Wet DBA. De vraag die ik het vaakst krijg: "Is dit wel legaal? Lopen we risico?"

Korte antwoord: ja, het is legaal, mits je het goed doet. Lange antwoord: dat hangt af van hoe de samenwerking eruitziet. En dat hangt grotendeels af van jou als opdrachtgever, niet van de freelancer.

Dat is het blinde vlak in de meeste DBA-content: de focus ligt op wat de zelfstandige moet doen om "veilig" te opereren. Maar per 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief, en de boetes en naheffingen landen bij de opdrachtgever.

Wat is de Wet DBA precies?

De Wet DBA (Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) verving in 2016 de VAR-verklaring. Het doel: schijnzelfstandigheid aanpakken. Als iemand feitelijk in loondienst werkt maar via een ZZP-constructie wordt ingezet, is dat risicovol voor zowel de opdrachtnemer als de opdrachtgever.

De Belastingdienst kan in dat geval loonheffing nabetaald willen zien, tot vijf jaar terug. Inclusief boete.

Maar hier is het cruciale onderscheid dat de meeste bronnen overslaan: de Wet DBA richt zich op situaties waar iemand feitelijk als werknemer functioneert. Een echte zelfstandige professional, iemand die voor meerdere opdrachtgevers werkt, zijn eigen agenda bepaalt, en zijn eigen expertise inbrengt, past daar niet in.

Een fractional CMO die 2-4 dagen per maand aan jouw groei werkt, terwijl hij ook voor drie andere bedrijven actief is? Dat is de definitie van zelfstandige opdrachtverlening. De uitdaging zit hem in hoe je de samenwerking formeel en praktisch organiseert.

Wanneer is er wel een risico?

De Belastingdienst kijkt naar vijf concrete criteria om te bepalen of er sprake is van schijnzelfstandigheid. Hieronder staan ze, met de vertaling naar een fractional CMO-context.

Schijnzelfstandigheid toets: fractional CMO

• Persoonlijk werken Risicovol: harde contractuele verplichting, geen vervanging mogelijk. Veilig (fractional CMO): logisch persoonlijk vanwege expertise, niet contractueel afgedwongen.

• Gezagsverhouding Risicovol: directe instructies over hoe, wanneer en waar. Veilig (fractional CMO): resultaatgericht, professional bepaalt methode.

• Loon voor arbeid Risicovol: vast maandloon zonder duidelijke scope of deliverables. Veilig (fractional CMO): facturatie op basis van duidelijke opdrachtomschrijving.

• Meerdere opdrachtgevers Risicovol: exclusief voor een opdrachtgever. Veilig (fractional CMO): minimaal 2-3 gelijktijdige klanten.

• Economische zelfstandigheid Risicovol: volledig afhankelijk van een inkomensbron. Veilig (fractional CMO): gediversifieerde inkomstenbasis.

Nu de toelichting per criterium:

1. Persoonlijk werken

Moet de freelancer het werk persoonlijk uitvoeren, of kan hij het delegeren? Als er een harde verplichting is dat jij degene bent die het werk doet, lijkt het meer op een arbeidsverhouding. Voor een fractional CMO die jouw marketingstrategie bepaalt: persoonlijk werken is hier logisch vanwege de expertise en continuiteit. Maar dat is niet automatisch problematisch, zolang het niet contractueel afdwingbaar is als werkgeversinstructie.

2. Gezagsverhouding

Geef jij als opdrachtgever directe instructies over hoe het werk gedaan wordt, werktijden, locatie, methode? Of geef je het resultaat op en laat je de professional bepalen hoe hij dat bereikt? Een fractional CMO werkt resultaatgericht, niet op instructie. Je kunt zeggen "ik wil dat de pipeline met 30% groeit in Q3". Je kunt niet zeggen "elke dinsdag ben je op kantoor van 9 tot 5". Dat verschil bepaalt de juridische kwalificatie.

3. Loon in ruil voor arbeid

Werkt de freelancer voor een vast maandbedrag ongeacht resultaat, of op basis van een duidelijke opdracht? Een duidelijke opdrachtomschrijving met deliverables is hier je vriend. "Strategische marketingleiding voor de expansie naar Duitsland, inclusief GTM-plan, campagne-aansturing en maandelijkse rapportage" is een opdracht. "Aanwezig zijn als marketingverantwoordelijke" is een arbeidsverhouding.

4. Meerdere opdrachtgevers

Werkt de freelancer ook voor andere bedrijven? Dat is een sterke indicator van echte zelfstandigheid. Als jouw fractional CMO exclusief voor jou werkt en volledig afhankelijk is van jouw opdracht voor zijn inkomen, groeit het risico. Dit is een punt dat veel opdrachtgevers niet checken, maar de Belastingdienst let er wel op.

5. Economische zelfstandigheid

Heeft de freelancer een eigen onderneming, eigen klanten, eigen risico? Een KvK-inschrijving, BTW-plichtige factuurstroom en aantoonbaar meerdere klanten zijn concrete indicatoren. De Belastingdienst beoordeelt de feitelijke situatie, niet alleen de papieren.

Hoe je het goed organiseert

Een paar praktische stappen die het risico elimineren:

Gebruik een modelovereenkomst

De Belastingdienst heeft goedgekeurde modelovereenkomsten gepubliceerd voor zelfstandige opdrachtverlening. Vraag je fractional CMO om met een van deze overeenkomsten te werken, of laat er een opstellen door een juridisch adviseur. Dit is de makkelijkste manier om het formeel goed te regelen. De overeenkomsten zijn gratis beschikbaar via belastingdienst.nl.

Beschrijf de opdracht, niet de aanwezigheid

"2 dagen per week aanwezig zijn" klinkt als arbeidscontract. "Strategische marketingleiding voor de expansie naar Duitsland, inclusief GTM-plan, campagne-aansturing en maandelijkse rapportage" klinkt als opdracht. Formuleer je overeenkomst altijd op deliverables. Dit geldt ook voor je interne communicatie: stuur geen instructies over werktijden of locatie.

Controleer het portfolio

Werkt de fractional CMO ook voor andere bedrijven? Vraag ernaar. Transparantie hierover is een teken van professionele werkwijze. Bij mij is dat het geval: ik werk voor meerdere klanten tegelijk en ben daar volledig open over. Het beschermt ook jou als opdrachtgever.

Betaal per factuur, niet via de payroll

Dit is de makkelijkste check: facturatie via een BTW-plichtig bedrijf (eenmanszaak of BV) is het standaardmodel voor zelfstandigen. Loondienst loopt via de salarisadministratie. Als je twijfelt over hoe je een freelancer-betaling verwerkt: vraag je accountant.

Documenteer de feitelijke samenwerking

Als je ooit gecontroleerd wordt, telt de feitelijke situatie. Bewaar e-mails over resultaten en deliverables, niet over werktijden en aanwezigheid. Dat is niet alleen juridisch slim, het is ook gewoon goede opdrachtgeverscommunicatie.

Wat verandert er in 2025 en 2026?

De Belastingdienst handhaaft de Wet DBA weer actief per 1 januari 2025, na jaren van gedoogbeleid. Dit betekent niet dat ZZP-inhuur plots illegaal is. Het betekent dat bedrijven die wel schijnzelfstandigen in dienst hebben, denk: chauffeurs, pakketbezorgers met vaste uren en instructies, nu daadwerkelijk gecontroleerd worden en beboet.

Voor een hoogopgeleide zelfstandige professional zoals een fractional CMO, die strategische opdrachten uitvoert voor meerdere klanten, is het risico laag, mits de overeenkomst goed is en de feitelijke samenwerking klopt.

Belangrijk detail: de Belastingdienst kijkt ook naar patronen in de sector. Als er meerdere meldingen komen vanuit dezelfde branche, volgen sectorgerichte controles. Dat is een extra reden om het nu goed te regelen, niet als er al een signaal is.

Kortom

De Wet DBA is bedoeld voor situaties waarbij iemand feitelijk als werknemer functioneert maar als ZZP'er wordt ingezet. Een fractional CMO die op strategisch niveau werkt, voor meerdere klanten tegelijk actief is, en werkt op basis van een duidelijke opdrachtomschrijving: dat is geen schijnzelfstandigheid.

De meeste problemen met de Wet DBA ontstaan niet door kwade wil, maar door slordigheid in de overeenkomst of de dagelijkse samenwerking. Een instructie over werktijden hier, een exclusiviteitsafspraak daar, en ineens lijkt het meer op loondienst dan op een opdracht.

Regel het goed: gebruik een modelovereenkomst, beschrijf deliverables, werk met facturatie, controleer of je freelancer voor meerdere klanten werkt. Dan heb je niets te vrezen.

En als je er niet zeker over bent: laat een arbeidsrecht-jurist of accountant de overeenkomst checken. De kosten daarvoor zijn verwaarloosbaar vergeleken met een naheffing over vijf jaar loonheffing.

Dit artikel is informatief van aard en geen juridisch advies. Elke situatie is anders. Laat jouw specifieke overeenkomst en samenwerking beoordelen door een arbeidsrechtjurist of accountant voordat je verplichtingen aangaat.

Bart Knijnenberg is Fractional CMO met 18 jaar ervaring en heeft meer dan 200 bedrijven geholpen. Hij beheert €200M+ aan ad spend en werkt voor meerdere klanten tegelijk in NL, BE, DE en ES.

Bronnen en referenties

• Belastingdienst.nl — Modelovereenkomsten Goedgekeurde overeenkomsten voor opdrachtgevers en opdrachtnemers (ZZP). belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/ondernemen/opdrachtnemer_of_werknemer/modelovereenkomsten/

• Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA) Officiële wetgeving, Staatsblad 2016, nr. 117. wetten.overheid.nl

• Belastingdienst — Handhaving Wet DBA per 1 januari 2025 Officiële communicatie over het einde van het handhavingsmoratorium. belastingdienst.nl

• Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Kamerbrief arbeidsmarkt en schijnzelfstandigheid, november 2024. rijksoverheid.nl

• FNV/AWVN Gezamenlijk position paper over kwalificatie arbeidsrelaties en het vijf-criteria model (2024).